Ograniczenia BPA w UE: co oznacza termin 20 lipca 2026 dla materiałów do kontaktu z żywnością

Główny unijny okres przejściowy dla materiałów do kontaktu z żywnością wytwarzanych z użyciem BPA kończy się 20 lipca 2026 roku. Sprawdź, co ten termin oznacza dla producentów, przetwórców i łańcuchów dostaw materiałów.

20 lipca 2026 to ważny termin regulacyjny dla firm wytwarzających, przetwarzających lub dostarczających materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością.

Zmianę trzeba jednak opisać precyzyjnie.

Unijne ograniczenia dotyczące bisfenolu A, powszechnie znanego jako BPA, nie weszły w życie 20 lipca 2026. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190 weszło w życie 20 stycznia 2025.

20 lipca 2026 to koniec głównego, 18-miesięcznego okresu przejściowego. Do tego dnia większość jednorazowych i wielokrotnego użytku wyrobów końcowych do kontaktu z żywnością wytwarzanych z użyciem BPA zgodnie z dotychczasowymi przepisami może być wprowadzana po raz pierwszy do obrotu na rynku UE.

Po zakończeniu odpowiedniego okresu przejściowego materiały i wyroby objęte zakresem rozporządzenia muszą spełniać nowe wymagania, o ile nie ma zastosowania szczególna derogacja lub przedłużony okres przejściowy.

Dlaczego UE ograniczyła BPA?

BPA był stosowany jako monomer lub substancja wyjściowa w produkcji niektórych tworzyw sztucznych i żywic epoksydowych. Materiały te można znaleźć w produktach takich jak pojemniki na żywność, butelki na napoje, powłoki opakowań metalowych, wieczka, zbiorniki i inny sprzęt do przetwórstwa spożywczego.

BPA może migrować z materiału do kontaktu z żywnością do żywności, powodując narażenie konsumentów.

W 2023 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ponownie ocenił ryzyko związane z BPA w żywności. EFSA ustaliła tolerowane dzienne pobranie na poziomie 0,2 nanograma na kilogram masy ciała na dobę. Było to 20 000 razy niższe od tymczasowego poziomu ustalonego w 2015 roku.

EFSA stwierdziła, że narażenie dietetyczne na BPA stanowi zagrożenie dla zdrowia konsumentów we wszystkich grupach wiekowych. Układ odpornościowy został wskazany jako najbardziej wrażliwy skutek zdrowotny uwzględniony w ocenie.

Komisja Europejska przyjęła następnie Rozporządzenie (UE) 2024/3190 na podstawie oceny naukowej EFSA.

Co zakazuje Rozporządzenie (UE) 2024/3190?

Rozporządzenie zakazuje:

• stosowania BPA w produkcji materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością objętych rozporządzeniem;
• wprowadzania do obrotu na rynku UE materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością wytwarzanych z użyciem BPA.

Ogólny zakaz podlega ograniczonym derogacjom dla szczególnych zastosowań wymienionych w Załączniku II do rozporządzenia.

Przepisy obejmują następujące grupy materiałów do kontaktu z żywnością:

• kleje,
• gumy,
• żywice jonowymienne,
• tworzywa sztuczne,
• farby drukarskie,
• silikony,
• lakiery i powłoki.

Zakres jest zatem szerszy niż same opakowania z tworzyw sztucznych. Może obejmować również materiały pośrednie i komponenty stosowane do wytwarzania końcowego wyrobu do kontaktu z żywnością.

Oficjalne wytyczne Komisji Europejskiej wskazują wprost granulaty tworzyw sztucznych przeznaczone do przetworzenia na butelki jako przykład pośredniego materiału do kontaktu z żywnością.

Papier i tektura nie są bezpośrednio uwzględnione w wykazie objętych materiałów. Wyrób z papieru lub tektury może jednak nadal być objęty przepisami, jeśli zawiera komponent objęty regulacją, taki jak warstwa tworzywa, klej, farba drukarska lub powłoka.

Co dokładnie zmienia się 20 lipca 2026?

Dla większości jednorazowych wyrobów końcowych do kontaktu z żywnością wytwarzanych z użyciem BPA i zgodnych z przepisami obowiązującymi przed 20 stycznia 2025, dzień 20 lipca 2026 jest ostatnim dniem, w którym mogą one zostać po raz pierwszy wprowadzone do obrotu na rynku UE.

Ten sam ogólny termin pierwszego wprowadzenia do obrotu dotyczy większości wyrobów końcowych wielokrotnego użytku do kontaktu z żywnością.

„Pierwsze wprowadzenie do obrotu" ma tu istotne znaczenie. Oznacza pierwsze udostępnienie materiału lub wyrobu na rynku UE. Nie należy tego automatycznie utożsamiać z końcową sprzedażą detaliczną konsumentowi.

Postanowienia przejściowe można podsumować następująco:

Brzmienie postanowień przejściowych zostało doprecyzowane i skorygowane Rozporządzeniem Komisji (UE) 2026/250, które obowiązuje od 23 lutego 2026 roku.

Co dzieje się z produktami już obecnymi na rynku?

Jednorazowe wyroby końcowe do kontaktu z żywnością wprowadzone do obrotu po raz pierwszy przed obowiązującym terminem mogą być napełniane żywnością i zamykane w ciągu kolejnych 12 miesięcy.

Powstała zapakowana żywność może następnie pozostawać na rynku do wyczerpania zapasów.

Większość wyrobów końcowych wielokrotnego użytku do kontaktu z żywnością wprowadzonych do obrotu po raz pierwszy w ramach ogólnego postanowienia przejściowego może pozostawać na rynku do 20 lipca 2027 roku.

Wyroby wielokrotnego użytku objęte przedłużonym okresem przejściowym dla profesjonalnego sprzętu do produkcji żywności mogą pozostawać na rynku do 20 stycznia 2029 roku.

Inne zasady dotyczą pośrednich materiałów do kontaktu z żywnością. Wytyczne Komisji wyjaśniają, że nie istnieje analogiczne postanowienie umożliwiające dalsze wprowadzanie do obrotu ani wyczerpywanie zapasów materiałów pośrednich po upływie odpowiedniego okresu przejściowego. Sprawia to, że status i harmonogram materiałów takich jak granulaty tworzyw sztucznych są szczególnie istotne.

„BPA-free" nie jest pełnym opisem regulacyjnym

Sformułowanie „BPA-free" jest powszechnie stosowane w komunikacji handlowej, ale nie opisuje w pełni wymagań prawnych.

Rozporządzenie (UE) 2024/3190 koncentruje się przede wszystkim na tym, czy BPA został użyty w procesie produkcji oraz czy materiał lub wyrób wytworzony z użyciem BPA jest wprowadzany do obrotu na rynku UE.

Wytyczne Komisji wyjaśniają również, że materiały z recyklingu przeznaczone do kontaktu z żywnością mogą zawierać śladowe, niezamierzone ilości BPA pochodzące z surowca poddawanego recyklingowi. Jeżeli BPA nie zostało użyte celowo, a zanieczyszczenia nie można w pełni kontrolować, takie materiały z recyklingu nie są objęte ogólnym zakazem stosowania BPA zawartym w rozporządzeniu.

Jednocześnie materiały do kontaktu z żywnością wytwarzane z użyciem innego bisfenolu lub pochodnej bisfenolu nie mogą zawierać pozostałości BPA. Rozporządzenie ogranicza również inne bisfenole i pochodne bisfenoli, które mają określone zharmonizowane klasyfikacje jako niebezpieczne.

Zastąpienie BPA innym bisfenolem nie powinno być zatem automatycznie traktowane jako zapewnienie zgodności.

Dokumentacja jest kluczowa

Zgodności nie można ustalić wyłącznie na podstawie handlowej nazwy polimeru ani ogólnego stwierdzenia dotyczącego rodziny materiałów.

Materiały do kontaktu z żywnością objęte rozporządzeniem muszą być poparte odpowiednią deklaracją zgodności. Dokumentacja uzupełniająca musi być dostępna i udostępniana właściwym organom na żądanie.

Zgodnie z rozporządzeniem i wytycznymi Komisji dokumentacja powinna umożliwiać identyfikację odpowiedniego materiału pośredniego lub wyrobu końcowego oraz dostarczać informacji wymaganych w Załączniku III.

Dla producentów i przetwórców oznacza to weryfikację:

• dokładnego gatunku materiału,
• czy w produkcji użyto BPA lub innego istotnego bisfenolu,
• przewidzianego zastosowania w kontakcie z żywnością,
• ewentualnych obowiązujących ograniczeń lub derogacji,
• statusu dodatków, barwników i pozostałych komponentów,
• deklaracji zgodności i dokumentacji uzupełniającej,
• daty pierwszego wprowadzenia istniejących materiałów lub wyrobów do obrotu.

Ogólne stwierdzenie, że polimer jest „bezpieczny dla żywności" lub „BPA-free", nie powinno zastępować dokumentacji dla konkretnego gatunku ani oceny końcowego zastosowania.

Co to oznacza dla przetwórców tworzyw sztucznych?

Nowe wymagania sprawiają, że wczesna weryfikacja materiałów staje się coraz ważniejsza.

Przetwórcy produkujący komponenty do kontaktu z żywnością powinni najpierw ustalić, czy ich materiał jest objęty Rozporządzeniem (UE) 2024/3190. Następnie powinni sprawdzić dokładny gatunek, dokumentację dostawcy, datę produkcji, status w łańcuchu dostaw oraz przewidziane zastosowanie.

Jest to szczególnie istotne tam, gdzie BPA było historycznie stosowane jako substancja wyjściowa, w tym w niektórych systemach opartych na poliwęglanie i żywicach epoksydowych.

Równie ważne jest, aby nie nadinterpretowywać. Rozporządzenie dotyczy zastosowań w kontakcie z żywnością. Nie zakazuje ono stosowania poliwęglanu ani innych tworzyw konstrukcyjnych w zastosowaniach spoza jego zakresu.

Zgodność musi być oceniana dla konkretnego materiału, gotowego wyrobu i możliwych do przewidzenia warunków użytkowania.

Jak Danje-Polymer wspiera dobór materiałów

W Danje-Polymer wspieramy klientów w doborze tworzyw konstrukcyjnych do konkretnych wymagań technicznych i aplikacyjnych.

W projektach obejmujących zastosowania regulowane dobór materiału powinien uwzględniać nie tylko wytrzymałość mechaniczną, odporność cieplną, chemiczną i parametry przetwórcze, lecz również:

• przewidziane zastosowanie,
• wymagania regulacyjne,
• dokładny gatunek materiału,
• dostępną dokumentację producenta,
• dodatki i warianty kolorystyczne,
• warunki przetwórstwa,
• badania gotowego komponentu.

Współpracujemy z klientami i producentami materiałów, aby pomóc w wyborze odpowiednich rozwiązań i uzyskaniu dostępnej dokumentacji dla konkretnego gatunku.

Zgodność gotowego wyrobu do kontaktu z żywnością musi jednak być zawsze oceniana dla jego pełnego składu, procesu wytwarzania i przewidzianych warunków użytkowania. Żadna rodzina polimerów, marka ani ogólny opis materiału nie powinny być traktowane jako uniwersalnie dopuszczone do każdego zastosowania w kontakcie z żywnością.

Źródła

Wszystkie istotne informacje prawne i naukowe zawarte w tym artykule zostały zweryfikowane w oparciu o następujące oficjalne źródła:

• Skonsolidowane Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190, wersja obowiązująca od 23 lutego 2026
• Rozporządzenie Komisji (UE) 2026/250 sprostowujące Rozporządzenie (UE) 2024/3190
• Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące wdrażania Rozporządzenia (UE) 2024/3190
• Komunikat Komisji Europejskiej dotyczący ograniczenia BPA
• EFSA: Ponowna ocena ryzyka związanego z BPA w żywności